وقتی خشونت تمام می‌شود اما اثر آن باقی می‌ماند

خشونت ممکن است در یک لحظه رخ دهد اما پیامدهای آن می‌تواند ماه‌ها یا سال‌ها در ذهن، بدن و روابط فرد باقی بماند. قربانی ممکن است از موقعیت خطرناک خارج شده باشد اما همچنان با بی‌خوابی، گوش‌به‌زنگی مداوم، حملات اضطرابی، احساس ناامنی، شرم، خشم، کرختی هیجانی یا خاطرات مزاحم زندگی کند. کودکی که شاهد خشونت بوده نیز ممکن است حتی بدون آنکه مستقیماً مورد حمله قرار گرفته باشد نشانه‌های اضطراب، مشکلات رفتاری، افت تحصیلی، ترس از جدایی یا احساس مسئولیت نسبت به امنیت والد خود را نشان دهد.

در چنین شرایطی دسترسی به درمان تخصصی نباید به توان مالی فرد وابسته بماند. برنامه Crime Victim Assistance Program یا CVAP یکی از مهم‌ترین حمایت‌های دولت بریتیش‌کلمبیا برای کاهش این مانع است.

این برنامه می‌تواند برای قربانیان جرایم خشونت‌آمیز، بعضی اعضای نزدیک خانواده و برخی شاهدان، مجموعه‌ای از حمایت‌های مالی و درمانی از جمله مشاوره روان‌شناختی فراهم کند.

CVAP یک برنامه دولتی در استان بریتیش‌کلمبیاست که تحت Crime Victim Assistance Act و مقررات مرتبط با آن فعالیت می‌کند. هدف آن پرداخت غرامت عمومی برای تمام رنج‌های فرد نیست. این برنامه یک مدل financial assistance است که می‌کوشد هزینه بعضی خدمات ضروری برای بازیابی جسمی و روان‌شناختی افراد آسیب‌دیده از جرم را کاهش دهد.

وقتی هزینه نباید مانع درمان باشد، آشنایی با خدمات CVAP

به بیان دقیق‌تر، CVAP قرار نیست ارزش درد یک قربانی را با پول اندازه‌گیری کند. برنامه می‌خواهد منابعی عملی برای درمان، ایمنی و بازسازی عملکرد او فراهم سازد. به همین دلیل هزینه‌هایی مانند «درد و رنج» به‌خودی‌خود پرداخت نمی‌شود اما خدماتی مانند مشاوره، درمان پزشکی، دارو، اقدامات حفاظتی یا حمایت از درآمد ممکن است تحت شرایط مشخص پوشش داده شوند.

واجد شرایط بودن هر پرونده را خود CVAP و براساس قانون، نوع جرم، زمان و محل وقوع، رابطه متقاضی با قربانی و پیامدهای ایجادشده تعیین می‌کند. به‌طور کلی سه گروه اصلی امکان درخواست دارند.

۱. قربانی مستقیم جرم

فردی که به‌صورت مستقیم در نتیجه یک جرم واجد شرایط در بریتیش‌کلمبیا دچار آسیب جسمی یا روان‌شناختی شده است می‌تواند درخواست دهد. این گروه ممکن است شامل قربانیان حمله فیزیکی، خشونت جنسی، برخی اشکال خشونت در رابطه صمیمانه و دیگر جرایم خشونت‌آمیز مشمول قانون باشد.

وجود آسیب روان‌شناختی نیز اهمیت دارد. قانون آن را وضعیتی می‌داند که سلامت یا آسایش فرد را مختل کرده و صرفاً گذرا یا ناچیز نباشد. بنابراین آثار جرم فقط به جراحت جسمی محدود نمی‌شوند.

۲. اعضای نزدیک خانواده قربانی

یکی از نقاط قوت مهم CVAP این است که اثر جرم را فقط در فردی که مستقیماً هدف خشونت بوده خلاصه نمی‌کند. عضو نزدیک خانواده‌ای که در نتیجه مرگ یا آسیب قربانی دچار صدمه روان‌شناختی یا زیان اقتصادی شده است نیز ممکن است واجد شرایط باشد.

این موضوع به‌ویژه برای همسران، فرزندان و خانواده‌هایی اهمیت دارد که پس از یک جرم خشونت‌آمیز با سوگ، اضطراب، اختلال در نقش‌های خانوادگی یا فروپاشی احساس امنیت روبه‌رو شده‌اند. با این حال صرف داشتن نسبت خانوادگی به معنی تأیید خودکار نیست و رابطه فرد با قربانی و آثار ایجادشده باید با معیارهای CVAP مطابقت داشته باشد.

۳. برخی شاهدان جرم

هر فردی که چیزی را دیده باشد لزوماً در تعریف قانونی CVAP «شاهد واجد شرایط» محسوب نمی‌شود. قانون به‌طور مشخص از فردی سخن می‌گوید که از فاصله نزدیک شاهد یک جرم واجد شرایط یا پیامد فوری آن بوده باشد. جرمی که به مرگ یا آسیب تهدیدکننده زندگی منجر شده و وضعیت آن به‌اندازه‌ای شدید بوده باشد که یک فرد متعارف را دچار ترس، شوک و وحشت کند.

صدای خاموش قربانیان، چگونه CVAP مسیر درمان را هموار می‌کند؟

اهمیت CVAP برای زنان گرفتار خشونت در رابطه فقط در پرداخت هزینه چند جلسه مشاوره خلاصه نمی‌شود. بسیاری از این زنان در زمان خروج از یک رابطه خشونت‌آمیز هم‌زمان با چند بحران زندگی می‌کنند: نگرانی درباره مسکن، امنیت فرزندان، فشار مالی، فرآیندهای حقوقی، ترس از تعقیب یا تهدید و از دست رفتن شبکه حمایت اجتماعی.

در چنین موقعیتی درمان ممکن است مدام به تعویق بیفتد. فرد تمام انرژی خود را صرف زنده ماندن و اداره امور فوری می‌کند و تصور می‌کند باید بعداً به آثار روان‌شناختی آنچه اتفاق افتاده رسیدگی کند. اما آن «بعداً» گاهی زمانی فرا می‌رسد که بی‌خوابی، اضطراب، افسردگی یا اجتناب به الگویی مزمن تبدیل شده است.

کودکان نیز گیرندگان خاموش پیامدهای خشونت‌اند. حتی اگر مستقیماً هدف حمله نبوده باشند ممکن است صداها را شنیده باشند، آشفتگی والد را دیده باشند یا برای مدت طولانی در فضایی غیرقابل پیش‌بینی زندگی کرده باشند. کودک می‌تواند نتیجه بگیرد که جهان امن نیست، رابطه با ترس همراه است یا وظیفه او مراقبت از مادر و حفظ خانواده است.

خدمات درمانی مناسب نمی‌توانند تضمین کنند که هیچ‌کس پس از جرم دچار تروما نخواهد شد. اما مداخله به‌موقع و تخصصی می‌تواند از تثبیت بعضی واکنش‌های پس از سانحه جلوگیری کند، نشانه‌ها را کاهش دهد، توان تنظیم هیجان را تقویت کند و به والد کمک کند محیط باثبات‌تری برای کودک ایجاد کند. در درمان خانواده‌محور، سلامت مادر و کودک دو مسئله جدا از هم نیستند. افزایش امنیت و ظرفیت روانی والد می‌تواند مستقیماً بر احساس امنیت کودک نیز اثر بگذارد.

البته زنان و کودکان صرفاً به دلیل «آسیب‌پذیر بودن» خودکار تحت پوشش قرار نمی‌گیرند. باید درخواست رسمی ارائه شود و پرونده با تعریف قانونی جرم، رابطه با قربانی و دیگر ضوابط برنامه مطابقت داشته باشد.

از ترس تا امنیت، از بقا تا بازیابی

نوع حمایت به جایگاه متقاضی و ارتباط مستقیم هزینه با آثار جرم بستگی دارد.

حمایت‌های احتمالی برای قربانی مستقیم

براساس اطلاعات رسمی دولت، قربانی ممکن است برای یک یا چند مورد زیر واجد شرایط شناخته شود:

• ✓خدمات پزشکی و دندان‌پزشکی
• ✓هزینه داروهای تجویزی
• ✓مشاوره روان‌شناختی
• ✓اقدامات و تجهیزات حفاظتی
• ✓جایگزینی برخی وسایل شخصی آسیب‌دیده مانند عینک، لباس یا وسایل کمک‌توانی
• ✓خدمات مراقبت از کودک، خانه‌داری یا مراقبت شخصی
• ✓وسایل و خدمات مرتبط با ناتوانی
• ✓حمایت از کودکی که در نتیجه جرم متولد شده است
• ✓خدمات حرفه‌آموزی و بازگشت به اشتغال
• ✓حمایت درآمدی یا جبران کاهش ظرفیت کسب درآمد
• ✓هزینه‌های حمل‌ونقل مرتبط
• ✓پاک‌سازی تخصصی صحنه جرم

حمایت‌های احتمالی برای اعضای نزدیک خانواده

این حمایت‌ها ممکن است شامل مشاوره، برخی داروهای تجویزی، حمل‌ونقل برای حضور در مشاوره و پاک‌سازی صحنه جرم باشد. در پرونده‌های منجر به مرگ ممکن است هزینه تشییع و خاک‌سپاری، مرخصی سوگ، سفر برای فرآیندهای قضایی و حمایت‌های دیگری برای همسر، فرزند یا عضو وابسته خانواده نیز مطرح شود.

حمایت‌های احتمالی برای شاهدان واجد شرایط

برای شاهدان ممکن است مشاوره، داروهای تجویزی، هزینه حمل‌ونقل برای دسترسی به درمان و پاک‌سازی صحنه جرم در شرایط خاص پوشش داده شود.

در مقررات فعلی، قربانی مستقیم ممکن است تا ۴۸ جلسه یک‌ساعته مشاوره دریافت کند. علاوه بر آن امکان اعطای حداکثر ۲۴ جلسه مرتبط با فرآیندهای حقوقی تحت شرایط مشخص وجود دارد. این جلسات حقوقی برای حمایت روان‌شناختی در دوره‌ای است که از شروع فرآیند قضایی آغاز می‌شود و می‌تواند تا ۱۸ ماه پس از پایان آن ادامه پیدا کند.

برای عضو نزدیک خانواده امکان اعطای حداکثر ۳۶ جلسه یک‌ساعته و تحت شرایط مقرر حداکثر ۱۸ جلسه مرتبط با فرآیند حقوقی وجود دارد. برای شاهد واجد شرایط نیز سقف عمومی تا ۱۲ جلسه و امکان حداکثر ۱۲ جلسه مرتبط با فرآیند حقوقی پیش‌بینی شده است.

مشاوره تروما الزاماً به این معنا نیست که فرد از جلسه نخست تمام جزئیات تجربه را بازگو کند. در بسیاری از پرونده‌ها فشار برای روایت‌کردن زودهنگام می‌تواند اضطراب را افزایش دهد. درمان حرفه‌ای باید مرحله‌بندی‌شده و متناسب با ظرفیت روانی مراجع باشد.

مرحله نخست اغلب بر تثبیت روان‌شناختی تمرکز دارد: ایجاد احساس امنیت، کاهش برانگیختگی سیستم عصبی، مدیریت حملات اضطرابی، بهبود خواب، شناسایی محرک‌ها و بازگرداندن حدی از کنترل به زندگی روزمره.

در مرحله بعد ممکن است پردازش تدریجی تجربه، اصلاح باورهای ناشی از تروما و کار با احساس شرم، گناه، بی‌اعتمادی یا درماندگی انجام شود. برای برخی مراجعان نیز بازسازی روابط، هویت، استقلال و توان تصمیم‌گیری بخش مهمی از درمان است.

هدف این نیست که فرد اتفاق را فراموش کند یا با سرعتی تحمیلی «به زندگی عادی برگردد». هدف آن است که تجربه دیگر تمام فضای روانی او را اشغال نکند و گذشته بدون رضایت او دائماً زمان حال را اداره نکند.

عنوان CVAP-registered counselling service provider به این معناست که مشاور می‌تواند در چهارچوب پرونده و مجوز صادرشده از سوی برنامه خدمات درمانی ارائه کند. نقش مشاور می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• ✓انجام ارزیابی بالینی آثار روان‌شناختی جرم
• ✓تدوین اهداف و برنامه درمانی مرتبط با پیامدهای همان جرم
• ✓ارائه درمان فردمحور و trauma-informed
• ✓پایش نشانه‌ها، خطرها و عملکرد روزمره مراجع
• ✓کمک به تنظیم هیجان، بازسازی امنیت و پردازش تجربه
• ✓هماهنگی حرفه‌ای با دیگر اعضای تیم مراقبت در صورت ضرورت و با رعایت رضایت و محرمانگی
• ✓تکمیل گزارش‌های موردنیاز CVAP
• ✓ارائه توجیه بالینی برای ادامه درمان در مواردی که CVAP گزارش یا اطلاعات بیشتری درخواست کند
• ✓صدور صورتحساب مطابق مقررات و تعداد جلسات تأییدشده

همچنین ارتباط درمانی همچنان تابع اصول رضایت آگاهانه، محرمانگی و اخلاق حرفه‌ای است. پیش از شروع درمان باید حدود محرمانگی و نوع اطلاعاتی که ممکن است برای گزارش‌دهی یا صورتحساب در اختیار CVAP قرار گیرد برای مراجع روشن شود.

ثبت‌نام در CVAP صرفاً اضافه‌کردن یک عنوان تبلیغاتی به پروفایل حرفه‌ای نیست. ارائه‌دهنده باید مدارک حرفه‌ای لازم را ارائه کند و الزامات برنامه را بپذیرد. مقررات صراحتاً اعلام می‌کنند که CVAP هزینه مشاوره‌ای را که توسط فرد فاقد بیمه مسئولیت حرفه‌ای مورد قبول برنامه ارائه شده باشد پوشش نمی‌دهد. همچنین ارائه‌دهنده باید criminal record check رضایت‌بخش به مدیر برنامه ارائه کرده باشد.

فرآیند پذیرش می‌تواند شامل بررسی عضویت حرفه‌ای و وضعیت ثبت‌نام، مدارک تحصیلی و صلاحیت حرفه‌ای، بیمه مسئولیت، اطلاعات شناسایی و بررسی سوابق کیفری باشد. سپس ارائه‌دهنده باید استانداردهای درمان، مستندسازی، گزارش‌دهی و صورتحساب برنامه را رعایت کند.

دکتر ترانه مؤذنی دارای دکترای روان‌شناسی بالینی و عنوان Registered Clinical Counsellor (RCC) در بریتیش‌کلمبیاست. فرایند ثبت‌نام ایشان به‌عنوان ارائه‌دهنده خدمات مشاوره CVAP، شامل ارائه و بررسی مدارک حرفه‌ای، بیمه مسئولیت حرفه‌ای، Criminal Record Check و دیگر الزامات تعیین‌شده از سوی برنامه، با موفقیت تکمیل و تأیید شده است.

این تأیید امکان ارائه خدمات مشاوره‌ای به مراجعانی را فراهم می‌کند که از سوی CVAP واجد شرایط شناخته شده و برای آنان مزایای مشاوره صادر شده است.

تجربه کار با تروما، اضطراب، افسردگی، سوگ، مهاجرت، بحران‌های فردی و خانوادگی در کنار امکان ارائه خدمات به زبان فارسی می‌تواند برای بسیاری از مراجعان فارسی‌زبان اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. فردی که از خشونت یا جرم آسیب دیده است نباید هم‌زمان با تروما مجبور باشد تجربه‌ای پیچیده و عاطفی را در زبانی توضیح دهد که در آن احساس امنیت یا تسلط کافی ندارد.

درمان هم‌زبان می‌تواند به بیان دقیق‌تر تجربه، درک لایه‌های فرهنگی شرم و آبرو، شناخت فشارهای مهاجرتی و توجه به ساختار خانواده کمک کند. این مزیت به‌خصوص برای زنانی که از شبکه خانوادگی خود دور هستند یا نگران اثر خشونت بر فرزندانشان‌اند ارزشمند است.

برای دریافت پوشش، متقاضی باید فرم متناسب با جایگاه خود را تکمیل کند: قربانی، عضو نزدیک خانواده یا شاهد. فرم‌های متفاوتی نیز برای جرایم قبل از اول ژانویه ۲۰۲۴ و جرایم رخ‌داده از آن تاریخ به بعد وجود دارد.

برای جرایم رخ‌داده از اول ژانویه ۲۰۲۴ به بعد، مهلت معمول درخواست دو سال از زمان جرم است. برای جرایم قبل از آن تاریخ، مهلت معمول یک سال بوده است. در مورد افراد زیر ۱۹ سال محاسبه مهلت تا رسیدن به ۱۹ سالگی آغاز نمی‌شود. برای قربانیان جرایم جنسی و سوءرفتار جنسی دوران کودکی نیز استثناهای مهمی وجود دارد و در موارد تعیین‌شده محدودیت زمانی برای درخواست خود قربانی اعمال نمی‌شود.

یکی از نکات بسیار مهم این است که فرد برای درخواست حمایت مجبور نیست تا زمان طرح اتهام یا محکومیت مرتکب صبر کند. وجود محکومیت کیفری شرط شروع درخواست نیست. CVAP براساس اطلاعات و مدارک موجود پرونده را ارزیابی می‌کند.

پس از تأیید، متقاضی نامه یا اطلاعات مربوط به مزایای اختصاص‌یافته و شماره پرونده را دریافت می‌کند. پیش از شروع درمان باید مشخص شود چه تعداد جلسه، برای چه فردی و تحت چه شرایطی تأیید شده است.

برای زنی که تازه از خشونت خارج شده است پرداخت هزینه مشاوره یک امتیاز جانبی نیست. ممکن است همان عاملی باشد که میان تنها ماندن با تروما و ورود به یک مسیر حرفه‌ای درمان تفاوت ایجاد می‌کند. برای یک کودک نیز دسترسی به حمایت مناسب می‌تواند فرصتی برای بازسازی امنیت، بیان تجربه و جلوگیری از انتقال خاموش آثار خشونت به مراحل بعدی رشد باشد.

CVAP تمام مشکلات ناشی از جرم را حل نمی‌کند و جایگزین حمایت حقوقی، برنامه ایمنی، خدمات پزشکی یا منابع اجتماعی نیست. اما این برنامه بخشی مهم از یک پاسخ جامع است: پاسخی که می‌پذیرد آثار جرم پس از پایان حادثه ادامه دارند و بازیابی روان‌شناختی نیازمند زمان، تخصص و دسترسی مالی است.

افرادی که از سوی CVAP واجد شرایط شناخته شده‌اند اکنون می‌توانند برای دریافت خدمات مشاوره با دکتر ترانه مؤذنی، مشاور رسمی ثبت‌شده CVAP تماس بگیرند. پیش از تعیین جلسه لازم است نامه تأیید مزایا، شماره پرونده و تعداد جلسات تصویب‌شده بررسی شود.

این مسیر دعوت به فراموش‌کردن نیست. فرصتی است برای آنکه فرد بتواند دوباره امنیت را تجربه کند، معنای تجربه خود را بازسازی کند و اجازه ندهد جرمی که در گذشته رخ داده است آینده او و فرزندانش را نیز تعیین کند.

این مقاله اطلاعات عمومی ارائه می‌کند و جایگزین تصمیم رسمی CVAP یا مشاوره حقوقی نیست. پذیرش نهایی درخواست، نوع مزایا و تعداد جلسات در هر پرونده منحصراً توسط CVAP تعیین می‌شود.