درمان حمله پانیک

درمان حمله پانیک
  • حمله پانیک یا وحشت زدگی چیست؟
  • راه درمان حمله پانیک چیست؟
  • ویژگی های اختلال وحشت زدگی کدام است؟
  • تفاوت حمله پانیک با اضطراب چیست؟

همه ما گاهی مضطرب می شویم. امتحان، مسابقه ورزشی، ملاقات با فردی مهم یا ناشناس و نگرانی درباره رابطه جدید همگی می‌توانند موجب احساس نگرانی شوند. معمولا موضوع اضطراب های افراد مربوط به مسائل آینده است. نگرانی های بلند مدت درباره شغل یا نگرانی های کوتاه مدت درباره یک ملاقات مهم.
هنگام امتحان دادن از اینکه جواب هیچ مسئله ای به ذهنتان نرسد بسیار عصبی می‌شوید، اضطراب ناشی از کنفرانس دادن در کلاس، زبان شما را بند می آورد. با اینکه همه این تجربیات ناراحت کننده هستند اما هیچ یک عملکرد نابهنجار و غیر طبیعی محسوب نمی‌شوند. حتی احتمال دارد چنین تجربیاتی جنبه های مفید و سودمندی هم داشته باشند. مثلاً اضطراب شما را نیرومند کرده که بر موانع غالب شوید و به نحو موثرتری عمل کنید و روش‌هایی برای آرام کردن خودتان بیابید. بنابراین اضطراب در حد ملایم می‌تواند نتایج مثبتی به همراه داشته باشد.

اثر اضطراب در حمله پانیک

اما اضطراب زمانی موجب نگرانی خواهد بود که به چنان سطح شدیدی رسیده باشد که توانایی عمل کردن در زندگی روزمره را مختل و کارکرد اجتماعی فرد را تحت تاثیر منفی خود قرار دهد. به گونه ای که فرد دچار چنان حالات ناسازگارانه ای شده باشد که مشخصه آن واکنش های جسمانی و روانی شدید است. این تجربیات شدید غیرمنطقی و به شدت فرساینده اساس حمله پانیک یا اختلال وحشت زدگی خواهد بود.

اضطراب هشداری است که فرد را گوش به زنگ می‌کند و به فرد هشدار می‌دهد که خطری در راه است و باعث می‌شود که فرد بتواند برای مقابله با خطر اقداماتی به عمل آورد. اما حمله حاد و شدید اضطراب همراه با احساس مرگ قریب الوقوع را اختلال وحشت زدگی یا پانیک می‌نامند.

مشخصه واضح اختلال پانیک حملات و دوره های مجزای ترس شدید هستند و فراوانی بروز آنها از چند حمله در یک روز تا صرفاً تعداد انگشت شماری حمله در یک سال فرق می‌کند.اختلال وحشتزدگی یا پانیک با تعدادی اختلال های دیگر امکان دارد همراه باشد.

 

انواع اختلال پانیک

اختلال پانیک با تعدادی از اختلالات دیگر و به خصوص بازار هراسی (آگورافوبیا) همراه است. بازار هراسی عبارت است از ترس از تنها بودن در اماکن عمومی به ویژه اماکنی که در صورت ایجاد حمله پانیک، خروج سریع از آنجا دشوار باشد. انواع اختلال پانیک، ناتوان کننده ترین نوع فوبیا محسوب می شوند. چون می تواند به نحوی چشمگیر توانایی فرد را برای کار کردن در موقعیت های اجتماعی و شغلی بیرون از منزل مختل کند.به نظر می رسد که بازار هراسی را به نوعی ترس بیمار از وقوع حمله پانیک در مکان عمومی که گریختن از آن دشوار باشد ایجاد می کند. بازار هراسی در بسیاری از موارد به دنبال واقعه ای آسیب زا (تروماتیک) شروع میشود.

همه گیر شناسی اختلال وحشت زدگی

در مطالعات همه گیر شناسی اختلال پانیک را ۱ تا ۴ درصد گزارش کرده اند. زن ها دو تا سه برابر بیشتر از مردها ممکن است مبتلا شوند البته اختلال پانیک در هر سنی ممکن است بروز کند.

 

ویژگی های حمله پانیک

 

درمان حمله پانیک
حمله وحشت زدگی یک دوره ترس یا ناراحتی شدید است که طی آن فرد دچار ۴ نشانه زیر یا بیشتر می‌شود که به طور ناگهانی ایجاد شده و ظرف ۱۰ دقیقه به اوج می رسند.

  • تپش قلب یا شتاب ضربان قلب
  • تعریق
  • لرزش یا رعشه
  • احساس نفس تنگی یا خفگی
  • احساس گرفتگی گلو
  • درد یا ناراحتی قفسه سینه
  • تهوع یا ناراحتی شکمی
  • احساس سرگیجه ، عدم تعادل ،منگی یا ضعف
  • احساس واقعی نبودن ( مسخ واقعیت) یا احساس جدا شدن از خود ( مسخ شخصیت)
  • ترس از دست دادن کنترل
  • ترس از مردن
  • احساس مور مور شدن یا کرختی
  • احساس سرما یا گر گرفتگی

ویژگی های بالینی اختلال پانیک چیست؟

نخستین حمله پانیک اغلب کاملاً خود به خود است، اما گاهی نیز حمله های پانیک در پی برآشفتگی، فعالیت بدنی، فعالیت جنسی و هیجانی متوسطی ممکن است رخ دهند. آنچه در تشخیص اختلال پانیک اهمیت دارد آن است که حداقل حمله های نخست فرد باید غیرمنتظره باشد تا او را بتوان واجد ملاک های تشخیصی اختلال پانیک دانست. درمانگر به منظور درمان در ابتدا سعی می کند هر گونه عادت یا موقعیتی را که اغلب بر حمله‌ های پانیک بیمار مقدم است پیدا کند. اعمالی از قبیل مصرف الکل، مواد مخدر، کافئین، تغییر در الگوهای خواب و تغذیه یا برخی وضعیت‌های خاص محیطی نظیر استفاده از نور تند درحین کار. حمله پانیک اغلب وقتی که شروع می شود علائمش در ظرف ۱۰ دقیقه به سرعت شدید میشود.

علائم روانی این اختلال عبارت است از ترس مفرط و احساس قریب الوقوع بودن مرگ و نابودی. بیمار اغلب نمی تواند علت ترس خود را بیان کند. ممکن است دچار سردرگمی شود و در تمرکز اشکال پیدا کند. بیمار اغلب می کوشد در هر جایی که هست آنجا را ترک کند تا از کسی کمک بگیرد. اگر در حین حمله پانیک وضعیت روانی بیمار به طور معمول معاینه شود نشخوار ذهنی، اشکال در صحبت کردن و مختل شدن حافظ دیده می شود. علائم حمله پانیک ممکن است به سرعت یا به تدریج برطرف شود. بیمار در فاصله حملات ممکن است از این که مبادا حمله دیگر به سراغش بیاید دچار اضطراب گردد. نگرانی جسمی از مرگ به دلیل مشکل قلبی و تنفسی ممکن است کانون اصلی توجه بیمار در حین حمله پانیک باشد. بیمار ممکن است معتقد باشد تپش قلب و درد قفسه سینه اش نشان دهنده آن است که دارد می میرد.

 

بیماری های همراه با بیماری پانیک

علائم افسردگی اغلب در اختلال پانیک و بازار هراسی وجود دارد و برخی از بیماران دچار اختلال پانیک، همزمان به یکی از اختلالات افسردگی مبتلایند. مطالعات نشان داده است که خطر مادام‌ العمر خودکشی در بیماران دچار اختلال پانیک بیشتر از کسانی است که هیچ گونه اختلال روانی ندارند. بنابراین اطرافیان فرد باید مراقب خطر خودکشی باشند. علاوه بر بازار هراسی، سایر هراس ها و اختلال وسواس جبری هم می‌تواند همزمان با اختلال پانیک وجود داشته باشد. به جز اختلاف زناشویی، سایر عواقب روانی اجتماعی اختلال پانیک و بازار هراسی ممکن است از این قرار باشند غیبت از کار، مشکلات مالی به دلیل از دست دادن شغل، سوء مصرف الکل و سایر مواد‌.

 

روند اختلال پانیک

حمله پانیک
اختلال پانیک معمولاً در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع می شود. ولی مواردی از آن در کودکی از اوایل نوجوانی و میانسالی نیز دیده شده است. برخی از گزارش ها حاکی از آن است که در شروع اختلال پانیک استرس های روانی و اجتماعی فرد افزایش یافته است. اختلال پانیک در کل اختلال مزمنی است، اما سیرش در هر بیمار و نیز در یک بیمار واحد در زمان های مختلف به گونه‌ای متفاوت است. بیمار ممکن است پس از یک تا دو حمله پانیک نسبت به وضعیتش تا حدودی بی اعتنا شود، اما اگر حملاتش تکرار شود، نگرانی عمده ای پیدا خواهد کرد. مصرف مفرط کافئین و نیکوتین می تواند علائم حملات پانیک را تشدید کند.

عملکرد تحصیلی و شغلی بیماران نیز و تعامل های خانوادگی اش به میزان شایعی مختل می شود. بیمارانی که حمایت اجتماعی و خانوادگی خوبی داشتند، مدت علایمشون کوتاه بود و اغلب پیش آگهی خوبی دارند.

بازار هراسی (آگورافوبیا)

آگورافوبیا عبارت است از اضطراب شدید در مورد گیر افتادن،درمانده شدن یا شرمنده شدن در یک موقعیت بدون کمک در صورت وقوع حمله وحشت زدگی. اکثر موارد بازار هراسی به نظر می رسد ناشی از اختلال پانیک باشد. لذا اگر اختلال پانیک درمان شود، بازار هراسی نیز اغلب به مرور زمان بهبود می‌یابد. اما برای تخفیف سریع و کامل بازار هراسی، گاهی رفتار درمانی هم ضرورت می یابد. بازار هراسی بدون سابقه اختلال پانیک اغلب مزمن و ناتوان کننده است و اختلالات افسردگی و وابستگی به الکل اغلب سیر آن را بیشتر می‌کند. یا بازار هراسی نیز همراه باشد.

بیماران بازار هراس از هر گونه موقعیتی که در آن به دست آوردن کمک مشکل است، اجتناب می کنند. در اماکنی مثل خیابان های شلوغ، مغازه های پر ازدحام، فضاهای سربسته (نظیر تونل، زیر پل و آسانسور) و وسایل نقلیه در بسته (مثل مترو، اتوبوس و هواپیما) دلشان می خواهد یکی از دوستان یا اعضای خانواده همراهی شان کنند. حتی ممکن است اصرار بورزند که هر وقت خانواده را ترک می کنند کسی با آنها همراه باشد. چنین رفتارهایی ممکن است به اختلاف زناشویی بیانجامد و همین مشکل اختلاف زناشویی به غلط مشکل اولیه تشخیص داده می شود.

درمان حمله پانیک

دو رویکرد درمانی که بیشترین تاثیر را در درمان و بهبود علائم اختلال پانیک و بازار هراسی داشتند دارو درمانی و درمان شناختی رفتاری هستند. البته با گروه درمانی و خانواده درمانی هم میشود به بیمار و خانواده اش کمک کرد. به گونه ای که خود را با واقعیت وجودی این اختلال در بیماران و مشکلات روانی و اجتماعی ناشی از آن سازگار کنند.

دارو درمانی در درمان حمله پانیک

آلپرازولام (xanax) و پاروکستین (paxil) دو داروی شایع برای درمان اختلال پانیک محسوب می‌شوند. البته برای برخی بیماران به عنوان داروی کمکی مطرح شده است.
اگر می‌خواهید علائم شدید بیمار را به سرعت رفع کنید، در آغاز باید یک دوره کوتاه آلپرازولام همراه با گروه دارویی SSRI داده شود و بعد بنزودیازپین را به تدریج قطع کرد.
برای پانیک همزمان با افسردگی، فلوکستین (Prozac) در دراز مدت داروی موثر است. اما به دلیل خواص تحریک کننده اولیه اش که شبیه علائم پانیک است، ممکن است تا چند هفته به سختی تحمل شود.

درمان های شناختی رفتاری

درمانهای شناختی رفتاری، درمان‌های موثری برای اختلال پانیک هستند. ترکیب شناخت درمانی یا رفتار درمانی با دارودرمانی موثرتر از هریک از این رویکردها به تنهایی است.
دو کانون توجه عمده در شناخت درمانی اختلال پانیک عبارت است از نشان دادن اعتقادات غلط بیمار به وی و دادن اطلاعات صحیح در مورد چگونگی حمله‌های پانیک.
مطلع ساختن بیمار از اعتقادات غلطش با تکیه و تمرکز بر تمایلی انجام می‌شود که بیمار برای تفسیر غلط حواسش دارد به گونه ای که آنها را دال بر قریب الوقوع بودن حمله پانیک، نابودی و مرگ خود می‌پندارد. دادن اطلاعات صحیح در مورد حمله های پانیک نیز عبارت است از توضیح این نکته که حمله پانیک، اگر هم روی دهد مدت محدود دارد و مرگ آور و خطرناک نیست.

آرام سازی کاربردی (applied relaxation)

هدف از آرام سازی کاربردی، القای احساس تسلط بر سطح اضطراب و آرامش در فرد است. با کاربرد فنون استاندارد آرام سازی عضلات و تصور موقعیت های آرامبخش، بیمار روشهایی را یاد می گیرد که می توانند در خلال حمله پانیک به او کمک کنند.

تنفس آموزی (respiratory training)

از آنجا که نفس نفس زدن همراه با حمله پانیک ممکن است به برخی از علائم حمله نظیر سرگیجه و ضعف (faint) رابطه داشته باشد، یکی از رویکردهای مستقیم برای حمله‌های پانیک آموزش نحوه مهار کردن میل به نفس نفس زدن است. پس از اینکه بیمار این آموزش را دید می تواند فن مذکور را برای مهار نفس نفس زدن خود در حین حمله پانیک به کار برد.

مواجهه سازی واقعی (in vivo exposure)

حمله پانیک
مواجهه سازی را در گذشته روش عمده رفتار درمانی اختلال پانیک می‌دانستند‌. این فن عبارت است از قرار دادن بیمار در معرض محرکی که از آن می ترسد، منتها به‌تدریج و هر بار در معرض محرکی بزرگتر. به مرور زمان حساسیت بیمار به وضعیت مذکور زدوده می‌شود. درگذشته بر محرکهای خارجی تاکید می شد. امروزه این فن شامل قرار دادن بیمار در معرض حواس ترس آور درونی (مثل افزایش تنفس) هم می شود.

درمان های روانی اجتماعی پانیک

خانواده درمانی: خانواده بیماران مبتلا به اختلال پانیک و بازار هراسی نیز ممکن است تحت تاثیر اختلال فرد هم خانواده خود قرار گیرند و خانواده درمانی معطوف به آموزش و حمایت اغلب در این مورد مفید واقع می شود.

روان درمانی بینش مدار: روان درمانی بینش مدار می تواند در درمان اختلال پانیک و بازار هراسی مفید واقع شود. کانون توجه این درمان، کمک به بیمار برای فهم معنای ناخودآگاه اضطرابش است. فرض بر این است که حل تعارض های اولیه کودکی و دوران ادیپی، با حل فشارهای روانی فعلی فرد رابطه دارد.

ترکیب روان درمانی و دارو درمانی

حتی اگر دارو درمانی در رفع علائم اولیه اختلال پانیک موثر باشد، باز ممکن است برای درمان علایم ثانویه آن به روان درمانی نیاز باشد. بیماران مبتلا به اختلال پانیک قلب اوقات به ترکیبی از درمان دارویی و روان درمانی احتیاج دارند. حتی زمانی که علائم بیمار مبتلا به حمله پانیک با دارو مهار شود آنها اغلب از روی آوردن دوباره به پیرامون خود اکراه و بیم دارند و ممکن است برای کمک به آنها در فائق آمدن به این ترس، به مداخلات روان درمانی احتیاج باشد. اگر قرار است برای این بیماران برنامه درمانی جامع و موثری طراحی شود رویکردهای روان درمانگرانه هم در کنار داروهای مناسب لازم است. در هر بیماری که علائم اختلال پانیک یا بازار هراسی وجود دارد با یک ارزیابی دقیق میشود سهم هریک از این دو دسته عوامل زیستی و پویشی را در ایجاد علائم مذکور دریافت.

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

اشتراک گذاری در whatsapp
واتس اپ
اشتراک گذاری در telegram
تلگرام
اشتراک گذاری در twitter
توییتر
اشتراک گذاری در linkedin
لینکدین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *